प्रतिनिधी, 15 ऑक्टोबर: राज्यात पावसाने ओढ दिल्याने दुष्काळाची भीषण परिस्थिती निर्माण झाली असून, धरणांमधील घटत्या जलसाठ्यामुळे मुंबई आणि पुण्यासह अनेक प्रमुख शहरांवर पाणीकपातीचे संकट ओढवले आहे. जून आणि जुलैनंतर ऑगस्टमध्ये पावसाने मोठी दडी मारली, तर सप्टेंबरमध्येही समाधानकारक पाऊस झाला नाही. परिणामी, पुढील पावसाळ्यापर्यंत पाण्याचे नियोजन करण्यासाठी महापालिका प्रशासनांकडून पाणीकपातीचे धोरण राबवले जात असून, नागरिकांना पाण्याचा अपव्यय टाळून अत्यंत काटकसरीने वापर करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
परतीचा पाऊस अपेक्षेप्रमाणे न झाल्याने मुंबईत पाणीटंचाई उद्भवली असून आतापासूनच पाणीकपात सुरू झाली आहे. बदलत्या हवामानाचा आणि वाढत्या उकाड्याचा त्रास सामान्य नागरिकांसह ज्येष्ठ नागरिक आणि शाळकरी विद्यार्थ्यांना सहन करावा लागत आहे. दुसरीकडे, पावसाअभावी दुष्काळाची झळ शेतकऱ्यांना मोठ्या प्रमाणावर बसली असून, राज्य सरकारने दुष्काळ जाहीर करून बाधित शेतकऱ्यांना मदत देण्यास सुरुवात केली आहे.
पुणे महापालिकेने शहरात आठवड्यातून एक दिवस पाणीपुरवठा पूर्णपणे बंद ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यानुसार दर गुरुवारी संपूर्ण शहराचा पाणीपुरवठा बंद राहील, तर शुक्रवार आणि शनिवारी पाणी उशिरा किंवा कमी दाबाने येण्याची शक्यता आहे. पुण्याला पाणीपुरवठा करणाऱ्या खडकवासला धरणसाखळीत १२ ऑक्टोबर रोजी २६.२२ टीएमसी पाणीसाठा उपलब्ध होता. पावसातील खंड, वाढती मागणी आणि एल निनोच्या संभाव्य परिणामांमुळे ऑगस्ट २०२७ पर्यंत पाणी जपण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. तसेच राज्य शासनाच्या निर्देशानुसार १६ ऑक्टोबरपासून पाण्याचा वापर किमान १० टक्क्यांनी कमी केला जाणार आहे. महापालिकेने वाहने धुण्याची केंद्रे बंद ठेवण्याचे आदेश दिले असून बांधकामासाठी पिण्याच्या पाण्याच्या वापरावर बंदी घातली आहे.
नवी मुंबईकरांनाही पाणीटंचाईचा सामना करावा लागणार असून येत्या शुक्रवारपासून शहरात पाणीकपात लागू केली जात आहे. सध्या उपलब्ध असलेला पाणीसाठा केवळ मार्च महिन्यापर्यंतच पुरणारा असल्याने तो ऑगस्टपर्यंत टिकवण्यासाठी पालिकेने हे पाऊल उचलले आहे. या अंतर्गत पहिल्या टप्प्यात १० टक्के कपात केली जाईल, तर दुसऱ्या टप्प्यात कपातीचे प्रमाण आणखी वाढवले जाणार आहे.
नाशिक महापालिकेने शहर आणि आगामी कुंभमेळ्यासाठी गंगापूर, दारणा तसेच मुकणे धरणांतून सुमारे ८ टीएमसी पाण्याची मागणी केली आहे. या पाणी आरक्षणाबाबत १५ ऑक्टोबरनंतर पालकमंत्री गिरीश महाजन यांच्या उपस्थितीत महत्त्वाची बैठक होणार आहे. मागणीनुसार पाण्याचा कोटा मंजूर न झाल्यास नाशिककरांवरही पाणीकपातीची वेळ येण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
नंदुरबार शहराला पाणीपुरवठा करणाऱ्या विरचक धरणात सध्या ८५.५२ टक्के पाणीसाठा असल्याने तेथे तातडीचे संकट नाही. मात्र, दोन दिवसांआड होणाऱ्या पाणीपुरवठ्यातून १५ मिनिटांची कपात करण्यात आल्याने काही भागात परिणाम जाणवत आहेत. शहरात सध्या प्रत्येक वेळी सुमारे एक तास पाणीपुरवठा केला जातो. अनेक ठिकाणी पाण्याची नासाडी होत असल्याचे निदर्शनास आल्याने, भविष्यातील पाणीटंचाई टाळण्यासाठी नागरिकांनी पाण्याचा गैरवापर टाळावा, असे आवाहन आमदार चंद्रकांत रघुवंशी यांनी केले आहे.
पाणीटंचाई आणि दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर नागपूर महापालिकेने शहरात पाचव्या टप्प्यातील ९०० कोटी रुपयांच्या सिमेंट रस्त्यांचे काम थांबवण्याचा मोठा निर्णय घेतला आहे. अपुरा पाऊस, धरणातील पाणीसाठा, वाढती मागणी आणि उष्णता लक्षात घेऊन पालिकेने ठोस पावले उचलली आहेत. यासोबतच शहरात उद्याने आणि सर्व प्रकारच्या बांधकामांसाठी पिण्याचे पाणी वापरण्यावर महापालिकेने पूर्णपणे बंदी घातली आहे.
